Darowizna, testament. Jak przygotować się do spotkania z adwokatem?

Zapraszam do przeczytania wywiadu ze mną, który ukazał się w dodatku do „Dziennika Bałtyckiego”!

Mówię w nim m.in. o tym, jak przygotować się do spotkania z adwokatem, a także co się stanie, gdy nie zdecydujemy się sporządzić testamentu. Odpowiadam również na pytania dotyczące bezpiecznego zawierania umów darowizny.

W gazecie zamieszczono też wzory testamentów własnoręcznych mojego autorstwa.

Zachęcam do lektury i- przede wszystkim- do korzystania z przekazanej przeze mnie wiedzy 🙂

SPISUJEMY TESTAMENT, PRZEKAZUJEMY DAROWIZNĘ

Wiele osób, nie tylko seniorów, obawia się wizyty u prawnika. Boją się skomplikowanego języka, tego, że wyjdą ze spotkania i nic z niego nie zrozumieją. Jak zatem przygotować się do takiej wizyty? Może warto udać się na nią np. z zaufanym członkiem rodziny?

Prawdą jest, że zarówno język prawny, jak i język prawniczy nie zawsze są łatwe do zrozumienia dla osób nie mających na co dzień styczności z tą dziedziną wiedzy. Myślę jednak, że adwokaci, którzy mają duże doświadczenie w udzielaniu porad prawnych, zwykle potrafią przekazać wiedzę w taki sposób, by wszystko było jasne. Osobiście zawsze staram się upewnić, że klient wychodzi z Kancelarii, posiadając wiedzę, po którą się do mnie zwrócił.

Przygotowując się do wizyty u adwokata, warto wcześniej spisać sobie pytania, które chcemy zadać, a podczas konsultacji prawnych robić notatki. Uzyskujemy wtedy większą pewność, że z jednej strony nie pominiemy żadnego ważnego pytania, a z drugiej strony będziemy mogli później, już po spotkaniu, spokojnie przeanalizować to, czego się dowiedzieliśmy. Nie bójmy się też prosić adwokata o powtórzenie bądź bardziej szczegółowe objaśnienie kwestii, której nie do końca zrozumieliśmy.

Oczywiście, można udać się na konsultacje prawne wraz z zaufaną osobą. Towarzystwo osoby trzeciej często sprawia, że klient czuje się spokojniejszy, pewniejszy, szczególnie gdy korzysta z porady pierwszy raz w życiu.

Nie ma co ukrywać. Osoby starsze często odwiedzają prawników, by poradzić się odnośnie sporządzenia testamentu. Co taki dokument daje? Jak wygląda? Czy w testamencie możemy wyróżnić osoby, co do których chcemy, by po nas nie dziedziczyły?

W testamencie decydujemy, kto będzie po nas dziedziczył, czyli kto będzie naszym spadkobiercą. Można oczywiście powołać do dziedziczenia kilka osób, przy czym niekoniecznie muszą to być osoby fizyczne. Możemy bowiem powołać do dziedziczenia na przykład fundacje, stowarzyszenia, partie polityczne. W testamencie uzyskujemy możliwość odmiennego uregulowania zasad dziedziczenia po nas, niż te, które wynikają z przepisów, czyli z Kodeksu cywilnego.

W testamencie możemy wskazać, kto ma po nas dziedziczyć, ale można też podać osobę, co do której nie chcemy, by była naszym spadkobiercą, czyli wyłączyć tę osobę z dziedziczenia ustawowego. Będzie to tak zwany testament negatywny.

Testament z zasady jest dokumentem zawierającym oświadczenie woli spadkodawcy, obejmujące rozrządzenie jego majątkiem na wypadek jego śmierci. Całkiem na marginesie dodam, że prawo przewiduje także testamenty ustne, ale są one rzadkością.

Istotne jest to, że jeden testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy, w przeciwnym razie będzie nieważny. Nie może zatem zawierać wspólnych oświadczeń kilku osób, na przykład męża i żony bądź matki i córki.

I jeszcze jedna uwaga. Otóż testament wywołuje skutki dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy. Możemy go zatem w czasie naszego życia wielokrotnie zmieniać, odwołując niektóre lub nawet wszystkie jego postanowienia i tym samym niejako dostosowywać jego treść do naszej woli i stanu naszego majątku.

Jakie są rodzaje testamentu i czym się od siebie różnią?

Wyróżniamy kilka rodzajów testamentów, ale najpopularniejsze są dwa, czyli testament własnoręczny oraz testament notarialny.

Żaden z nich nie stoi wyżej w hierarchii, oba mają równą moc i zasadniczo mamy wybór, który testament chcemy sporządzić. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy naszą wolą jest, by w testamencie znalazł się zapis windykacyjny. Wtedy musimy skorzystać z usług notariusza, taki wymóg wprowadza bowiem ustawa.

Warto też wiedzieć, że nie ma ograniczeń, gdy chodzi o rodzaj testamentu, za którego pomocą odwołujemy sporządzony już testament. Oznacza to, że testament notarialny możemy odwołać własnoręcznym, a własnoręczny notarialnym. Nie ma też żadnej rejonizacji, gdy chodzi o to, z usług którego notariusza skorzystać. Możemy na przykład pojechać na wakacje na drugi koniec Polski i tam udać się do dowolnego notariusza w celu sporządzenia testamentu. Usługi notarialne wiążą się jednak, co oczywiste, z koniecznością uiszczenia wynagrodzenia, jednakże w odniesieniu do testamentów, nie jest ono wysokie.

Czy tylko testament sporządzony w obecności prawnika będzie ważny?

Nie. Aby sporządzić ważny testament zasadniczo nie potrzebujemy obecności innych osób. Wyjątkiem, o którym już wspominałam, jest testament zawierający zapis windykacyjny. W mojej ocenie, zwłaszcza jeżeli decydujemy się na testament własnoręczny, warto skorzystać uprzednio z porady prawnej, aby upewnić się, że będzie on ważny a poszczególne postanowienia testamentowe w pełni oddawały będą naszą wolę. Ma to istotne znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy chcemy w testamencie zawrzeć zapisy bądź polecenia testamentowe albo gdy chcemy powołać wykonawcę testamentu bądź kiedy chcemy kogoś wydziedziczyć, czyli pozbawić prawa do zachowku.

Co się stanie, jeżeli zdecydujemy się jednak nie spisać testamentu?

Nie ma obowiązku sporządzania testamentu, zatem możemy, ale nie musimy go spisać. Jeżeli nie zdecydujemy się na spisanie testamentu albo okaże się on nieważny, wówczas spadek po nas odziedziczony zostanie przez spadkobierców ustawowych, czyli w oparciu o reguły określone w Kodeksie cywilnym.

Jeżeli dziedziczenie przebiega zgodnie z ustawą, to, najogólniej rzecz ujmując, dziedziczy rodzina- najpierw ta najbliższa, później dalsza. Gdy na przykład wszyscy członkowie rodziny, którzy mieliby być spadkobiercami, dokonają odrzucenia spadku, to w krąg spadkobierców wchodzi, w ostateczności, gmina lub Skarb Państwa.

Dodam jeszcze, że niektórzy, nawet jeżeli chcą, nie mogą sporządzić ważnego testamentu. Są to między innymi osoby ubezwłasnowolnione całkowicie lub częściowo. Ważnego testamentu nie mogą też sporządzić osoby niepełnoletnie.

A co, jeżeli niestety jesteśmy zadłużeni i nie chcemy, by nasi bliscy odziedziczyli po nas długi? Co zrobić w takiej sytuacji?

Niezwykle ważne jest, a nie każdy ma tę świadomość, że w skład spadku mogą wchodzić, obok aktywów, czyli korzyści, także pasywa, czyli właśnie długi. Czasem zdarza się, że w skład spadku wchodzą wyłącznie długi.

Z dniem 18 października 2015 roku prawo spadkowe uległo zmianie i teraz obowiązuje zasada, zgodnie z którą, w braku innych oświadczeń, odpowiada się za odziedziczone długi z dobrodziejstwem inwentarza, czyli, najprościej rzecz ujmując, odpowiadamy za minusy do wysokości plusów. Odpowiedzialność ta nie jest jednak ograniczona do odziedziczonych przedmiotów, ale odpowiadamy też pozostałym naszym majątkiem. Dla spadkobiercy wiąże się to z koniecznością zaspokajania wierzycieli zgodnie ze spisem inwentarza bądź wykazem inwentarza. Czyli oznacza konkretne obowiązki.

Jeżeli zatem mamy długi, warto poinformować o nich osoby, które będą po nas dziedziczyły. Warto to zrobić, by nasi spadkobiercy nie byli zaskoczeni i mogli z pełnym rozeznaniem podjąć decyzję, czy chcą przyjąć spadek, czy jednak go odrzucić.

Wspomnę tutaj jeszcze o bardzo ważnym terminie, który obowiązuje w prawie spadkowym, czyli terminie, w którym spadek może zostać skutecznie odrzucony. Jest to termin 6 miesięcy,
licząc od dnia, w którym dowiedziemy się o tym, że jesteśmy spadkobiercą. Warto zapamiętać sobie ten termin.

Kolejny temat, jaki chciałabym poruszyć, to darowizny. Czym jest i co trzeba wiedzieć, zanim się na nią zdecydujemy?

Darowizna to umowa, gdzie po jednej stronie występuje darczyńca, a po drugiej obdarowany. Oczywiście, zarówno po jednej oraz po drugiej stronie umowy może występować kilka osób. Darowizna to umowa nieodpłatna, zatem zasadniczo darczyńca nie otrzymuje nic w zamian za swoje świadczenie.

Przepisy wprowadziły jednak, o czym niewiele osób wie, pewien doniosły obowiązek po stronie obdarowanego. Otóż, jeżeli darczyńca, po wykonaniu darowizny, popadnie w niedostatek, może domagać się od obdarowanego środków, których mu brakuje do utrzymania w zakresie jego usprawiedliwionych potrzeb. Obdarowany jest obowiązany jednak do takich świadczeń tylko w zakresie jeszcze istniejącego wzbogacenia.

Niektórzy, by uregulować tę kwestię zawczasu, myślą też o przepisaniu mieszkania na dziecko czy innego członka rodziny. Jak to zrobić? W jakich sytuacjach taka decyzja będzie dla nas korzystna, a kiedy lepiej zrezygnować z tego pomysłu?

Umowa darowizny, gdy dotyczy nieruchomości, wówczas bezwzględnie musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. W przeciwnym wypadku będzie nieważna. Jeżeli chcemy zawrzeć umowę darowizny lokalu mieszkalnego, w którym sami zamieszkujemy, to doradzam bardzo dobrze przemyśleć ten krok. W mojej praktyce zawodowej wielokrotnie spotkałam się z taką sytuacją, że dana osoba, przeważnie senior, darowała mieszkanie, a następnie, z rożnych przyczyn, bardzo żałowała tej decyzji. Jeżeli już zdecydujemy się dokonać darowizny mieszkania, w którym sami mieszkamy, to przynajmniej zabezpieczmy w umowie dożywotnie zamieszkiwanie w nim poprzez ustanowienie nieodpłatnej służebności mieszania.

Czasem słyszy się, że osoby starsze z różnych przyczyn przepisują mieszkania na osoby niespokrewnione. Niekiedy jest to w pełni świadoma decyzja, nie brakuje jednak oszustów, którzy chcą wykorzystać łatwowierność seniorów. Czy takie przepisanie mieszkania można cofnąć? Czy może to zrobić tylko właściciel czy też np. jego rodzina, zaniepokojona czynami seniora?

Każdą decyzję o zawarciu umowy darowizny, a już szczególnie gdy obdarowanym miałaby być osoba obca, trzeba podejmować z ogromną ostrożnością. Zgodnie z moją obserwacją, istnieje dość powszechne przeświadczenie, że darowiznę stosunkowo łatwo można cofnąć, czyli odwołać. Być może dlatego decyzja o jej dokonaniu jest często nie do końca przemyślana. Jeżeli zatem komuś się wydaje, że dokona darowizny, a gdy się rozmyśli, to ją odwoła, to pragnę poinformować, że nie jest to takie łatwe. Przyczyny odwołania darowizny są ściśle określone w ustawie i dotyczą sytuacji wyjątkowych. Jedną z nich jest rażąca niewdzięczność obdarowanego, przy czym osoba uprawniona do odwołania darowizny może to uczynić tylko w okresie roku, licząc od dnia, w który dowiedziała się o rażącej niewdzięczności obdarowanego. Członkowie rodziny niestety nie mogą tego uczynić za seniora, chyba że będą działali na zasadzie pełnomocnictwa. Nadmienię jeszcze, że jest przepis, który umożliwia spadkobiercom zmarłego darczyńcy odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności, ale tylko wówczas, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia skutkujący śmiercią darczyńcy. Spadkobierców także wiąże termin jednego roku na odwołanie darowizny, licząc od dnia dowiedzenia się o rażącej niewdzięczności obdarowanego. Każdorazowo doradzam ostrożność polegającą w szczególności na tym, by zawczasu zasięgnąć konsultacji prawnej i nie dokonywać powyższych czynności bez rozeznania.

Skoro jesteśmy przy temacie mieszkań, chciałam zapytać jeszcze o tzw. odwróconą hipotekę. Czym jest i na co zwrócić uwagę zanim podejmiemy decyzję o tym, że chcemy z odwróconej hipoteki skorzystać?

Bardzo głośno było kilka lat temu o ustawie o odwróconym kredycie hipotecznym. Zgodnie z moją wiedzą, dotąd jednak żaden bank nie zdecydował się na wprowadzenie takiego produktu. Popularne są natomiast umowy zawierane na podstawie Kodeksu cywilnego, dotyczące renty bądź dożywocia.

Może to być oczywiście czasem całkiem atrakcyjna umowa dla seniora, który uzyskuje dożywotnio wypłacane świadczenia, a jednocześnie ma możliwość do końca życia zamieszkiwania w swoim mieszkaniu. Pojawiają się jednak niekiedy nadużycia ze strony podmiotów oferujących takie rozwiązania. Istotne są zawsze szczegóły zawarte w treści takich umów.

Dlatego też w żadnym wypadku nie należy podpisywać nie tylko takich umów, ale i żadnych innych dotyczących zamieszkałej przez nas nieruchomości, bez uprzedniej konsultacji z prawnikiem specjalizującym się w tych zagadnieniach. Z projektem takiej umowy, przed jej podpisaniem, powinien zapoznać się prawnik występujący po stronie seniora.

Darowizna, testament. Jak przygotować się do spotkania z adwokatem?

 

Czy testament może zawierać wydziedziczenie kilku osób?
Czy testament może zawierać wydziedziczenie kilku osób?
rozwiedziony małżonek ma prawo do zachowku
Czy rozwiedziony małżonek ma prawo do zachowku?
AKS w TV TVP3Gdańsk
Coś do obejrzenia, czyli materiały w TV z moim udziałem
Czy możesz zmienić testament?
Czy możesz zmienić testament?
Adwokat przydaje się w życiu alimenty dział spadku forma testamentu koszty niegodność dziedziczenia odrzucenie spadku odwołanie testamentu rozdzielność majątkowa rozwód i separacja sporządzenie testamentu szkolenia ważność testamentu wydziedziczenie Wzór testamentu zachowek zmiana testamentu zrzeczenie się spadku
Darowizna, testament. Jak przygotować się do spotkania z adwokatem?
Darowizna, testament. Jak przygotować się do spotkania z adwokatem?
Testament własnoręczny- materiał nagrany dla „Dziennika Bałtyckiego”
Testament własnoręczny- materiał nagrany dla „Dziennika Bałtyckiego”
Poradnik spadkowy- dla spadkodawcy i dla spadkobiercy
Poradnik spadkowy- dla spadkodawcy i dla spadkobiercy